Atreziya trîkuspîd çi ye? Atreziya trîkuspîd nebûna zikmakî ya valva trîkuspîd e, ku divê di navbera aurîkula rast û ventrîkula rast a dil de hebe. Di dilekî normal de xwîna oksîjena wê kêm ji aurîkula rast derbasî ventrîkula rast dibe û bo pişikan tê şandin. Di atreziya trîkuspîd de ev derbasbûn ne gengaz e. Xwîn neçar dimîne ku gera xwe bi rêya vebûnên din ên di dil de bidomîne. Ventrîkula rast bi gelemperî têra xwe pêş nekeftiye. Ji ber vê yekê nexweşî di nav nexweşiyên dil ên zikmakî yên bi fîzyolojiya ventrîkula tekane de tê nirxandin. Nexweşiya dil a bi ventrîkula tekane çi ye? Nexweşiyên dil ên bi ventrîkula tekane anomalîyên dil ên zikmakî yên tevlihev in ku tê de tenê yek ji du ventrîkulên dil dikare gera xwînê bi bandor piştgirî bike. Di vê komê de ji bilî atreziya trîkuspîd sendroma dilê çepê yê hîpoplastîk, ventrîkula çepê ya bi du deriyan û hin anomalîyên dil ên tevlihev hene. Di van nexweşiyan de armanc ew e ku gera xwînê heya ku gengaz be bê rêkxistin, bara li ser dil kêm bibe û laş oksîjena têr bistîne. Atreziya trîkuspîd çima çêdibe? Atreziya trîkuspîd di dema pêşketina dilê pitikê di zikê diya wî de çêdibe. Sedema rast a nexweşiyê di piraniya rewşan de nayê zanîn. Dibe ku bi hin faktorên genetîkî û anomalîyên dil ên zikmakî yên din re têkildar be. Nexweşî dikare bi qulên cuda yên di dil de û tengasiyên girêdanên damarên mezin re bi hev were dîtin. Nîşanên atreziya trîkuspîd çi ne? Nîşan li gorî mîqdara xwîna ku diçe pişikan û anomalîyên dil ên hevalbend diguherin. Nîşanên herî berbelav ev in: - Şînbûna lêv û çermê - Nefesgirtina bilez - Di dema xwarinê de zû westîn - Zêdebûna kêm a kîloyê - Xwêdana zêde - Bêhêzî û paşdemayîna mezinbûnê - Di rewşên giran de kêmbûna oksîjenê ya cidî Dema ku di hin pitikan de piştî jidayikbûnê tavilê şînbûneke diyar tê dîtin, di hin nexweşan de nîşanên têrnebûna dil dikarin li pêş bin. Girîng: Şînbûna diyar, zehmetiya nefesê an bêhêziya giran di nûzayekî de nirxandina bijîşkî ya lezgîn hewce dike. Atreziya trîkuspîd çawa tê teşxîskirin? Atreziya trîkuspîd di hin pitikan de dikare di dema ducaniyê de bi ekokardiyografiya fetûsê were teşxîskirin. Piştî jidayikbûnê pisporekî kardiyolojiya zarokan nirxandineke berfireh dike. Rêbazên sereke yên di teşxîsê de têne bikaranîn: 1. Ekokardiyografî (EKO) Avahiya dil, nebûna valva trîkuspîd, pêşketina ventrîkulan û herikîna xwînê têne nirxandin. 2. Pîvandina têrbûna oksîjenê Asta oksîjenê ya di xwînê de tê kontrolkirin. 3. Elektrokardiyografî (EKG) Çalakiya elektrîkî û rîtma dil têne lêkolînkirin. 4. Wênekêşiya MR an BT ya dil Dikare ji bo nirxandina berfireh a anatomiya dil û damarî ya tevlihev were bikaranîn. 5. Kateterîzasyona dil Dema pêwîst be zextên di nav dil de, berxwedana damarên pişikê û taybetmendiyên gera xwînê têne nirxandin. Gelo di atreziya trîkuspîd de emeliyat pêwîst e? Atreziya trîkuspîd nexweşiyek nîne ku bi serê xwe başbibe. Di piraniya nexweşan de ji bo ji nû ve rêkxistina gera xwînê destwerdanên emeliyatî an yên bi kateterê hewce ne. Plana dermankirinê li gorî van faktoran tê diyarkirin: - Temen û kêşa pitikê - Asta oksîjenê ya di xwînê de - Mîqdara xwîna ku diçe pişikan - Taybetmendiyên anatomîk ên dil - Anomalîyên dil ên hevalbend - Zext û berxwedana damarên pişikê Bi gelemperî dermankirina emeliyatî ya bi qonax tê bikaranîn. Dermankirina emeliyatî di atreziya trîkuspîd û nexweşiyên ventrîkula tekane de Armanca sereke ya dermankirina emeliyatî ew e ku xwîna oksîjena wê kêm a ji laş vedigere heya ku gengaz be rasterast ber bi pişikan ve were rêvekirin û ventrîkula fonksiyonel xwînê bo laş pompe bike. Dermankirin piranî di çend qonaxan de tê kirin. Qonaxa 1: destwerdana yekem di serdema nûzayan de Prosedûra emeliyatî ya yekem li gorî anatomiya dilê pitikê û herikîna xwînê ya pişikan tê plankirin. Di pitikên ku xwîna têr naçe pişikên wan de dibe ku emeliyata şuntê ya sîstemîk-pulmoner an destwerdanên guncaw ên bi kateterê werin bikaranîn. Di hin pitikên ku xwîna zêde diçe pişikên wan de dibe ku girêdana arteriya pişikê (banding) hewce be. Di hin nexweşan de dibe ku di serdema nûzayan de destwerdana emeliyatî hewce neke û pitik heta qonaxa din ji nêz ve were şopandin. Qonaxa 2: emeliyata Glenn Emeliyata Glenn bi gelemperî di temenê 3–6 mehî de tê plankirin. Lê belê dem li gorî rewşa klînîkî ya nexweş dikare biguhere. Di vê emeliyatê de vena cava ya jorîn, ku xwîna oksîjena wê kêm ji beşa jorîn a laş tîne, rasterast bi arteriyên pişikê ve tê girêdan. Bi vî awayî beşek ji xwînê bêyî ku di dil re derbas bibe digihîje pişikan. Armanca emeliyata Glenn ew e ku barê hecmê yê li ser ventrîkula fonksiyonel kêm bike û gera xwînê ji bo qonaxa emeliyatî ya din amade bike. Qonaxa 3: emeliyata Fontan Emeliyata Fontan bi gelemperî nêzîkî temenê 2–4 salî tê kirin. Dema guncaw li gorî pêşketina zarokê û taybetmendiyên dil û damarî tê diyarkirin. Di vê emeliyatê de xwîna venî ya ji beşa jêrîn a laş jî rasterast ber bi arteriyên pişikê ve tê rêvekirin. Bi vî awayî piraniya xwîna oksîjena wê kêm bêyî ku di jûreya pompekirinê ya dil re derbas bibe digihîje pişikan. Emeliyata Fontan dil ji aliyê anatomîk ve normal nake; gera ventrîkula tekane ji nû ve rêk dixe. Gelo emeliyatên Glenn û Fontan ji bo her zarokî têne bikaranîn? Dibe ku her nexweşê bi ventrîkula tekane ji bo emeliyata Glenn an Fontan guncaw nebe. Dema guncawiya emeliyatî tê nirxandin: - Zext û berxwedana damarên pişikê - Hêza pompekirinê ya ventrîkula fonksiyonel - Rewşa valvên dil - Pêşketina arteriyên pişikê - Rîtma dil û taybetmendiyên gera xwînê yên giştî tên hesibandin. Bi taybetî ji bo ku gera Fontan serkeftî bibe girîng e ku berxwedana damarên pişikê kêm û fonksiyonên dil têr bin. Gelo emeliyatên atreziya trîkuspîd xeternak in? Emeliyatên ku di atreziya trîkuspîd û nexweşiyên ventrîkula tekane de têne kirin di nav emeliyatên tevlihev ên emeliyata dil a zarokan de ne. Xetereyên emeliyatî li gorî anatomiya nexweş, rewşa tenduristiyê ya giştî û cureyê emeliyata hatî kirin diguherin. Di nav tengasiyên gengaz de: - Xwînrêjî û enfeksiyon - Tengasiyên rîtma dil - Xirabûna fonksiyonên dil - Çêbûna lêmên xwînê - Berhevbûna şilemeniyê di pişikan an di valahiya sîngê de - Pirsgirêkên gera xwînê û oksîjenkirinê - Pêdiviya bi emeliyata zêde an destwerdana bi kateterê hene. Pêvajoya başbûnê piştî emeliyatê Piştî emeliyatê zarok di yekeya lênêrîna tund a emeliyata dil a zarokan de têne şopandin. Di vê pêvajoyê de fonksiyonên dil, asta oksîjenê, nefes û gera xwînê ji nêz ve têne şopandin. Herwiha: - Xwarin û zêdebûna kîloyê têne nirxandin. - Rîtma dil tê kontrolkirin. - Dermankirinên bi derman ên pêwîst têne rêkxistin. - Fonksiyona girêdanên damarî tê lêkolînkirin. - Qonaxên dermankirinê yên din têne plankirin. Dema başbûnê li gorî rewşa tenduristiyê ya giştî ya zarokê û berfirehiya emeliyatê dikare biguhere. Gelo zarokên bi atreziya trîkuspîd dikarin bi normalî bijîn? Piştî dermankirina emeliyatî ya bi qonax a serkeftî gelek zarok dikarin mezin bibin, xwendina xwe bidomînin û çalakiyên xwe yên rojane bidomînin. Lê belê gera Fontan ji gera dilekî normal ê bi du ventrîkulan cuda ye. Di salên paşîn de dibe ku tengasiyên wekî tengasiyên rîtma dil, kêmbûna kapasîteya werzîşê, pirsgirêkên kezebê, enteropatiya ku proteînê winda dike û xirabûna fonksiyonên dil pêş bikevin. Di hin nexweşan de dibe ku di demên paşîn de veguhastina dil pêwîst be. Ji ber vê yekê zarokên bi nexweşiya dil a ventrîkula tekane divê heta dawiya jiyanê ji aliyê tîmên kardiyolojiyê yên pispor ve bêne şopandin. Teşxîsa zû û plankirina emeliyatî ya rast çima girîng in? Atreziya trîkuspîd nexweşiyeke dil a giran e ku dikare ji jidayikbûnê û pê ve bandorê li gera xwînê bike. Teşxîskirina di dema ducaniyê de an tavilê piştî jidayikbûnê dihêle ku pitik di navendeke guncaw de bê şopandin û dermankirin. Hevkariya tîmên kardiyolojiya zarokan, emeliyata dil a zarokan û lênêrîna tund a nûzayan di pêvajoya dermankirinê de rolek girîng dilîze. Ji bîr nekin: Atreziya trîkuspîd û nexweşiyên dil ên bi ventrîkula tekane anomalîyên zikmakî yên giran in ku piranî dermankirina emeliyatî ya bi qonax hewce dikin. Teşxîsa zû, emeliyatên di wextê rast de û şopandina kardiyolojîk a heta dawiya jiyanê ji bo zêdekirina temen û kalîteya jiyana zarokan girîngiyeke mezin heye.