Veguhastina damarên mezin (TGA) çi ye? Veguhastina damarên mezin nexweşiyeke dil a zikmakî ye ku tê de girêdanên normal ên aorta û arteriya pişikê yên ji dilê pitikê derdikevin berevajî ne. Di dilekî normal de xwîna ku di oksîjenê de kêm e bo pişikan tê şandin dema ku xwîna bi oksîjenê dewlemend bo laş tê pompekirin. Di veguhastina damarên mezin de ev rêza gera xwînê têk diçe. Bi taybetî di cureyê herî berbelav, d-TGA, de xwîna oksîjena wê kêm dîsa bo laş tê şandin dema ku xwîna oksîjenkirî vedigere pişikan. Ev rewş dikare pêşî li gihîştina oksîjena têr bo organên pitikê bigire û dikare tavilê piştî jidayikbûnê jiyanê bixe xeterê. Veguhastina damarên mezin çima çêdibe? TGA anomalîyeke avahiyê ye ku di dema pêşketina dilê pitikê de di zikê diya wî de çêdibe. Sedema rast a nexweşiyê di piraniya rewşan de nayê zanîn. Tê hizirandin ku hin faktorên genetîkî û jîngehî dikarin rolek bilîzin. TGA nayê wê wateyê ku ji ber tiştekî ku dê an bav kiriye çêbûye. Nîşanên veguhastina damarên mezin di pitikan de çi ne? Nîşanên TGA bi gelemperî di saetên pêşîn an rojên pêşîn ên piştî jidayikbûnê de derdikevin. Nîşanên herî berbelav ev in: - Şînbûna lêv, ziman û çermî - Daketina asta oksîjenê ya di xwînê de - Nefesgirtina bilez - Zehmetiya xwarinê - Bêhêzî û zû westîn - Di rewşên giran de tengasiya gera xwînê û guherînên hişmendiyê Girîng: Şînbûna diyar û kêmasiya oksîjenê di pitikekî nûza de nirxandina bijîşkî ya lezgîn hewce dike. Veguhastina damarên mezin çawa tê teşxîskirin? Di hin pitikan de TGA dikare bi saya ekokardiyografiya fetal a ku di zikê diyê de tê kirin berî jidayikbûnê were tespîtkirin. Piştî jidayikbûnê nirxandin ji aliyê pisporên kardiyolojiya zarokan ve tê kirin. Rêbazên sereke yên di teşxîsê de têne bikaranîn: 1. Ekokardiyografî (EKO) Rêbaza teşxîsê ya bingehîn e ku avahiya dil, girêdanên damarên mezin û herikîna xwînê dinirxîne. 2. Pîvandina têrbûna oksîjenê Asta oksîjenê ya di xwîna pitikê de tê pîvandin. Nirxên kêm dikarin nîşana nexweşiyeke dil a giran bin. 3. Elektrokardiyografî (EKG) Çalakiya elektrîkî û rîtma dil têne nirxandin. 4. Rontgena sîngê Dikare derbarê mezinahiya dil û gera xwînê ya pişikan de agahiya alîkar bide. 5. Rêbazên wênekêşiyê yên pêşketî Dema pêwîst be tomografiya dil an muayeneyên din ên pêşketî dikarin werin bikaranîn. Di veguhastina damarên mezin de dermankirina pêşîn çawa tê kirin? Nûzayên ku teşxîsa TGA lê hatiye kirin bi gelemperî divê di yekeya lênêrîna tund a nûzayan de bêne şopandin. Berî dermankirina emeliyatî ji bo piştgirîkirina gera xwînê û oksîjenkirina pitikê dikarin destwerdanên cuda bêne sepandin. Dermankirina bi prostaglandîn E1 Dibe alîkar ku girêdana damarî ya bi navê kanala arterî, ya ku piştî jidayikbûnê dest bi girtinê dike, vekirî bimîne. Bi vî awayî tevlihevbûna xwînê ya di navbera du geran de dikare were piştgirîkirin. Septostomiya aurîkulerî ya bi balonê Dema ku vebûna di navbera aurîkulên dil de ne bes e, ev vebûn bi alîkariya kateterê dikare were berfirehkirin. Ev prosedûr dikare bi zêdekirina derbasbûna xwîna oksîjenkirî bo gera laş bibe alîkar ku pitik ji bo emeliyatê were amadekirin. Ev rêbaz bi gelemperî piştgiriyeke demkî peyda dikin. Ji bo dermankirina mayînde destwerdana emeliyatî pêwîst e. Emeliyata veguhastina damarên mezin kengî tê kirin? Di cureyê herî berbelav, d-TGA, de dermankirina mayînde bi gelemperî emeliyata dilê vekirî ye. Di piraniya pitikan de emeliyat di rojên pêşîn an di nav çend hefteyên pêşîn ên piştî jidayikbûnê de tê kirin. Dema emeliyatê li gorî van faktoran tê diyarkirin: - Rewşa tenduristiyê ya giştî ya pitikê - Asta oksîjenê ya di xwînê de - Avahiya anatomîk a dil - Anomalîyên dil ên zikmakî yên hevalbend - Rewşa xebata ventrîkula çep Destwerdana emeliyatî ya zû ji bo pêşîgirtina zerara organan a ji ber kêmasiya oksîjenê girîngiyeke mezin heye. Emeliyata veguhastina damarên mezin çawa tê kirin? Rêbaza emeliyatî ya herî zêde di dermankirina TGA de tê bikaranîn emeliyata guhertina arterî ye (emeliyata Jatene). Armanca vê emeliyatê ew e ku bi girêdana aorta û arteriya pişikê bi ventrîkulên rast re gera xwînê ya normal were çêkirin. Di dema emeliyatê de: 1. Aorta û arteriya pişikê li asta guncaw têne veqetandin. 2. Her du damar dîsa bi derketina rast a dil ve têne girêdan. 3. Damarên koroner ên ku dil dixwarinin diçin kokê nû yê aortayê. 4. Vebûnên di nav dil de yên hevalbend dema pêwîst be têne tamîrkirin. 5. Fonksiyonên dil û gera xwînê têne kontrolkirin. Emeliyata guhertina arterî prosedûreke emeliyatî ya girîng e ku ji aliyê tîmên emeliyata dil a zarokan ên bi ezmûn ve tê kirin. Di hin rewşên anatomîk ên tevlihev de dibe ku rêbazên emeliyatî yên cuda pêwîst bin. Gelo emeliyata TGA xeternak e? Emeliyata veguhastina damarên mezin emeliyateke dilê vekirî ya giran e ku di serdema nûzayan de tê kirin. Îro bi saya teknîkên emeliyatî yên pêşketî, sepandinên anestezî û îmkanên lênêrîna tund a nûzayan di gelek pitikan de encamên serkeftî tên bidestxistin. Lê belê di dema emeliyatê de an piştî wê dibe ku hin tengasî pêş bikevin. Di nav wan de dibe ku: - Xwînrêjî û enfeksiyon - Tengasiyên rîtma dil - Pirsgirêkên demkî an mayînde yên fonksiyona dil - Tengasiyên bi damarên koroner re têkildar - Tengbûna damarên mezin - Pêdiviya bi destwerdana nû hebin. Xetereyên emeliyatê li gorî taybetmendiyên anatomîk û rewşa tenduristiyê ya giştî ya pitikê diguherin. Pêvajoya başbûnê piştî emeliyatê Piştî emeliyata TGA pitik di yekeya lênêrîna tund a emeliyata dilê zarokan de ji nêz ve têne şopandin. Di vê pêvajoyê de fonksiyona dil, nefes, asta oksîjenê û xwînberiya organan têne nirxandin. Beşek ji pitikan dibe ku piştî emeliyatê hewcedarî piştgiriya nefesê ya demkî bin. Di pêvajoya başbûnê de nîzama xwarinê, zêdebûna kîloyê û fonksiyona dil bi birêkûpêkî têne kontrolkirin. Dirêjahiya mayîna li nexweşxanê li gorî lezgîniya başbûna pitikê û tengasiyên gengaz dikare biguhere. Gelo pitik piştî emeliyata TGA dikarin jiyaneke normal bijîn? Gelek zarokên ku emeliyata guhertina arterî ya serkeftî derbas kirine dikarin mezinbûn û pêşketineke normal nîşan bidin. Di salên paşîn de zarok dikarin xwendina xwe bidomînin û li gorî pêşniyarên pisporê kardiyolojiyê beşdarî çalakiyên fîzîkî bibin. Lê belê piştî emeliyatê şopandina kardiyolojîk a heta dawiya jiyanê girîng e. Bi taybetî rewşa damarên koroner, valvên dil, girêdanên damarên mezin û fonksiyona dil divê di navberên diyar de bêne nirxandin. Di hin nexweşan de dibe ku di salên paşîn de destwerdanên zêde pêwîst bin. Teşxîsa zû çima jiyanê xilas dike? Veguhastina damarên mezin nexweşiyeke dil a zikmakî ya krîtîk e ku dikare tavilê piştî jidayikbûnê bibe sedema kêmasiyeke giran a oksîjenê. Tespîtkirina nexweşiyê di zikê diyê de an demeke kurt piştî jidayikbûnê dihêle ku pitik di navendeke xwedî alavên guncaw de bê dermankirin. Xebata hevrêzkirî ya tîmên kardiyolojiya zarokan, emeliyata dil a zarokan û lênêrîna tund a nûzayan di serkeftina dermankirinê de rolek girîng dilîze. Ji bîr nekin: Di veguhastina damarên mezin de teşxîsa zû û dermankirina emeliyatî ya di wextê xwe de dikare jiyanê xilas bike. Bi saya dermankirina rast û şopandina birêkûpêk gelek zarok dikarin jiyaneke tendurist û çalak bijîn.